Uitgangspunten Kolencampagne 2010

Urgentie: we hebben een deadline, de kans om meer dan 2 graden opwarming te voorkomen loopt rond 2020 af.
Uitfaseren kolen cruciaal: alle kolencentrales dicht (8 bestaande, 6 nieuwe)
We moeten het zelf doen: niet langer wachten op bedrijven of de overheid: eerst zelf die centrales sluiten en overbodig maken.
Energie in eigen hand: ons alternatief is decentrale energieopwekking in eigen beheer. Elk huis of elke wijk zijn eigen energieproducent. Power to the people.

Urgentie
Iedereen heeft het over klimaat, en iedereen zegt er mee bezig te zijn. Vaak met de beste bedoelingen. Maar goede voornemens zijn niet genoeg. Planeet Aarde heeft een vrij harde deadline gezet, een kantelpunt. Voorbij dat kantelpunt doet zich een zogenaamd sneeuwbaleffect voor en verschuift het evenwicht onherroepelijk naar een nieuw evenwicht.

Dat kantelpunt ligt al bij 2 graden opwarming. Voorbij de 2 graden opwarming wordt er een lawine aan zichzelf versterkende klimaatchaos losgemaakt. Voorbij de 2 graden betekent onvermijdelijk 3, 4 en 5 graden opwarming en een planeet die tegen het jaar 2100 onleefbaar is geworden voor velen van ons. Die 2 graden opwarming kan alleen gestopt worden als we rond 2020 een drastische koerswijziging hebben gemaakt. Dat geeft ons nog tien jaar voor een energierevolutie. Een extreem korte tijd voor een gigantische uitdaging, maar niet onmogelijk.

Een energierevolutie voor 2020 betekent wel dat goede bedoelingen die onvoldoende effect sorteren of te langzaam op gang komen loze beloftes zijn. Technologie die nu pas in de verre toekomst werkt, klimaatcompensatie of kleine stapjes zijn niet voldoende.

De haast die we hebben betekent ook een uitdaging voor sociale bewegingen die zich mengen in de strijd tegen de klimaatcrisis. Het is niet meer voldoende om een debat op gang te brengen of iets aan de kaak te stellen. Onze acties zullen de wereld daadwerkelijk moeten veranderen. In tegenstelling tot sociale bewegingen uit het verleden die zich keerden tegen slavenhandel, racisme of voor vrouwenrechten en betere arbeidsvoorwaarden, hebben we ditmaal de tijd niet aan onze kant. Kleine stapjes de goede kant op zijn onvoldoende. Dat betekent dat veel traditionele methodes van sociale bewegingen opnieuw bekeken moeten worden. Werken ze of is het bezigheidstherapie? Onze acties zullen een direct effect moeten hebben en minder uitstoot opleveren.

Uitfaseren kolen cruciaal

Steenkool is veruit de smerigste bron van energie. Naast dat het de meeste CO2 uitstoot, zijn kolencentrales de grootste bron van vervuiling door zware metalen, methaan, uranium en zwavel. De mijnbouw die nodig is staat bekend om grootschalige vernietiging van natuur, slechte arbeidsverhoudingen en ongelukken.

We staan in Europa aan het begin van het gigantisch uitbouwen van het arsenaal kolencentrales. In Nederland staan er 6 gepland, waarvan er 5 al in aanbouw zijn. Deze nieuwe centrales zullen 140% CO2 meer uitstoten dan de reeds bestaande 8 centrales. Nederland is ook de belangrijkste doorvoerhaven voor steenkool in Europa. De behoefte aan goedkope stroom voor de zware industrie is blijkbaar belangrijker dan het voortbestaan van onze planeet. Kern-, en kolencentrales zijn ook een enorme hindernis voor de toegang tot het stroomnet van duurzame energie. Het aan- en uitzetten van een kern- of kolencentrale is duur en kost veel tijd. Dat botst met het kunnen opvangen van bijvoorbeeld enorme hoeveelheden windenergie als het opeens gaat waaien.

We zullen daarom moeten streven naar het uitfaseren van kolencentrales. Ze moeten allemaal afgebroken zijn in 2020.

We moeten het zelf doen

Kopenhagen heeft vooral aangetoond dat we het zelf moeten doen. Het circus van politici en lobbyisten van zowel bedrijven als milieuorganisaties heeft gefaald. Na het Kopenhagen debacle, waarin politici en de grote NGO’s iedereen wijsgemaakt hadden dat er een klimaatdeal gesloten ging worden, zaten vooral de grote NGO’s met een probleem. Ze hadden iedereen verteld dat het nu of nooit was, maar blijkbaar werkten hun smeekbedes aan de machthebbers – in de vorm van massademonstraties, petities en lobbyen – niet meer. Bij de pakken neerzitten is echter geen optie. De strategische fout die gemaakt is in Kopenhagen is het alleen bij een verzoek te laten. Er was geen drukmiddel. De acties van de milieubeweging waren te vergelijken met vakbonden die vooraf zeggen nooit te gaan staken. Waarom zouden de bazen hen dan een loonsverhoging geven?

Ook hier in Nederland is de politiek blijkbaar niet zelf in staat om de energierevolutie in gang te zetten. De verandering is te snel en te drastisch voor het bestaande politieke bestel. Zeker in Nederland zijn politici en bedrijfsleven een groot obstakel. Er kan in technologische zin veel meer dan er nu gebeurt maar de politieke wil ontbreekt.

Daarover kun je klagen, je kunt ook besluiten zelf die verantwoordelijkheid te nemen. En dat gebeurt op heel veel plaatsen. Vaak door het letterlijk zelf te doen; zie het succes van Transition Towns en de klimaatstraatfeesten. Of de grote hoeveelheid groene start-ups. Al 2 miljoen Nederlanders vinden dat ze een duurzame levenstijl hebben. Maar deze vormen van zelf het goede voorbeeld geven hebben een groot manco. Het ontbreekt ze aan een duidelijk politiek doel. Om de energierevolutie te laten slagen moeten er een aantal barrières geslecht worden in de vorm van machtige fossiele brandstofbedrijven, wetgeving, instituties en een economische orde die bepaald is door fossiele brandstof. Het is een ezel die je vooruit moet krijgen.

Bovenstaande voorbeelden zijn de wortel, maar we hebben ook een stok nodig. Een beweging die vastbesloten is die barrières voor de energierevolutie aan te vallen. Kolencentrales en de bedrijven die daar achter zitten zijn zowel politiek als technologisch een hindernis. Door op eigen kracht te proberen kolencentrales uit te zetten geven we een sterk politiek signaal af. We wachten niet langer, we hebben geen geduld meer. Als de overheid niet handelt doen wij het wel. Dat dwingt diezelfde overheid veel meer tot actie dan duizend petities of demonstraties met het verzoek er iets aan te doen.

Deze strategie van directe actie op steenkolencentrales begint in Groot-Brittanië zijn vruchten af te werpen. De klimaatkampen en afsluitende bestormingen hebben plannen voor kolencentrales in onder andere Drax en Kingsnorth op losse schroeven gezet. Een dergelijk effect wordt niet bereikt door af en toe eens een kolencentrale te bestormen, maar door te werken aan een brede, inclusieve beweging die in staat is dat te doen. Een beweging die een diversiteit aan mensen en groepen verenigt, die mensen weet te betrekken bij acties, en de inhoudelijke en praktische vaardigheden bijbrengt om dat te doen. Kortom, een beweging die mensen in staat stelt het zelf te doen.

Energie in eigen handen

Op steeds meer plaatsen zie je ze opduiken: kleine energiebedrijfjes die de energie maken voor een wijk en opgezet zijn door buurtbewoners zelf. Of energieneutrale gebouwen die hun eigen energie opwekken. De technologie om dat te doen wordt steeds beter, en zelf energie opwekken heeft als groot voordeel dat je de winsten voor aandeelhouders en de energiebelasting niet betaalt.

Decentrale energieopwekking is zeer wel in staat om de stroom die we nu uit kolencentrales halen te vervangen. Het zou de bestaande verhoudingen tussen grote energieproducenten enerzijds en machteloze consumenten anderzijds radicaal veranderen. Het is echter de nachtmerrie van de kolenboeren. En dus worden er op allerlei manieren barrières opgeworpen. Decentrale energie zou ruim baan kunnen krijgen met andere wetgeving en een feed-in tariff, minder macht van grote energiebedrijven binnen de politiek en de ministeries, en een vlottere afhandeling van het krijgen van toegang tot het stroomnet.

Er is in Nederland rond de 65.000 MW aan energiecentrales. Van alle centrales in Nederland produceren de steenkoolcentrales met een totaal vermogen van 4.200 MW de meeste CO2. Als alle nieuwe plannen uitgevoerd worden komt daar 5.000 MW bij!