Steenkolen in Nederland

In Nederland staan 8 kolencentrales. Er zijn nog eens 4 kolencentrales in aanbouw of planning. Daarnaast zijn de havens van Amsterdam en vooral Rotterdam belangrijke overslagplaatsen voor steenkolen met bestemming Groot-Brittannië en Duitsland.

In 2012 verstookten we 8,5 miljoen ton per jaar. Het is moeilijk voor te stellen, maar dat komt neer op het gewicht van 4,4 Eiffeltorens per dag. En die hoeveelheid zal nog met 140% gaan stijgen naar 11,9 miljoen ton door de bouw van 4 nieuwe kolencentrales op 3 locaties. Op dit moment komt 3 miljoen ton steenkool uit Zuid-Afrika, 2,3 miljoen ton uit Colombia en 1,7 ton uit Indonesië (gezamenlijk 85%).Gewicht-steenkool

Steenkolen zijn de meest vervuilende vorm van energie. Dat begint bij het winnen van steenkool in mijnen en dagbouw, het transport per zeeschip en het verstoken in kolencentrales. Steenkoolcentrales stoten 70% meer CO2 uit dan een gascentrale. Het is de meest CO2-intensieve brandstof en bevat daarnaast veel fijnstof, zware metalen en methaan dat bij de winning vrij komt. De winning van steenkool gaat gepaard met veel ongelukken en onderbetaalde en ongezonde werkomstandigheden.

40% Van alle elektriciteit in Nederland wordt opgewekt met steenkool. Kolencentrales en kerncentrales zijn een sta in de weg voor duurzame energie. De grote centrales nemen plaats in op het stroomnet en maken de werking van het stroomnet ongeschikt voor energiebronnen die sterk kunnen fluctueren, zoals wind- en zonne-energie.

Wat is steenkool

Steenkool is fossiel plantaardig materiaal dat over een periode van miljoenen jaren samengeperst is in onderaardse steenkoollagen. Steenkool komt voor in vier soorten.

Turf
Turf: bevat veel water en weinig energie, komt in moerasgebied vlak onder het oppervlakte voor. Wordt in sommige gebieden nog gebruikt voor energiebron, maar vooral als tuinaarde.
Turf
Bruinkool: Bevat relatief weinig energie per hoeveelheid. Komt tot 500 meter onder het oppervlakte voor en wordt in o.a. Duitsland nog gewonnen in dagbouw. Extreem vervuilend. Wordt vanwege de lage energiewaarde per hoeveelheid alleen over kleine afstanden vervoerd. Meestal worden de kolencentrales naast de mijn gebouwd.
Turf
Steenkool: Bevat weinig water en veel energie per hoeveelheid. Meest gebruikte vorm van kolen voor export en elektriciteitsopwekking. Wordt in zowel schachtmijnbouw als dagbouw gewonnen.
Turf
Grafiet: Extreem compacte en droge vorm van steenkool. Gebruikt in staalindustrie en in sommige landen voor de verwarming van huizen.

Wereldwijd wordt meer dan 30% van alle energie opgewekt uit steenkool. Hoeveel steenkoolreserves er bestaan is onbekend. Duidelijk is wel dat de mythe dat we nog voor vele honderden jaren steenkool kunnen winnen niet klopt.

De export van steenkool is vanwege de hoge transportkosten onderverdeeld in twee markten:

1. Azië importeert voornamelijk steenkool uit Australië, Indonesië en Zuidelijk Afrika.
2. Europa importeert voornamelijk uit Zuidelijk Afrika en Colombia.

Zowel China en de VS beschikken over grote kolenvoorraden. China gebruikt haar steenkool vooral voor eigen gebruik. Ook de VS deed dit tot voor kort, maar maakt sinds enkele jaren voor hun energieopwekking steeds meer gebruik van hun (tevens grote) schalie- en steenkoolgas voorraden. De VS gebruikt steeds minder steenkool en dumpt haar kolen op de markt voor export naar voornamelijk Europa. Dit is dan ook de oorzaak van de lage kolenprijs van de afgelopen jaren, waardoor de energiebedrijven hun kolencentrales laten branden in plaats van hun schonere (maar duurdere) gascentrales.

Hoe werkt een kolencentrale

werking-centraleDe kolencentrale bestaat uit een grote oven (ketel) waarin kolen in poedervorm worden verbrand. De hitte wordt gebruikt om stoom te maken die een grote turbine aandrijft. De turbine draait en is aangesloten op een generator (een grote dynamo) die stroom produceert. Een transformator, direct buiten de kolencentrale, zet de stroom om in gewenste stroom/spanningsverhouding voor het transport over het net.

De steenkool wordt aangevoerd per trein, schip of (als er een kolenhaven of mijn nabij is) per transportband en naast de kolencentrale in grote hopen opgeslagen. Vanuit de kolenbergen (bunkers) brengen transportbanden de kolen naar een installatie die de kolen tot poeder vermaalt (en steeds vaker vermengt met biomassa). Van daaruit worden de kolen de oven ingespoten. De as die over blijft wordt opgeslagen in enorme vliegassilo’s naast de centrale, en later verwerkt in bouwmateriaal. De uitstoot van kolencentrales wordt in installaties deels ontdaan van zware metalen, stikstofoxide, zwavel en andere verontreinigingen. De grote wolken die uit de schoorsteen komen bestaan uit stoom (CO2 en methaan zijn niet zichtbaar). Ongeveer 60% van de energie (= warmte) uit steenkool gaat verloren via koelwater of de schoorsteen.

Een kolencentrale werkt (net als een kerncentrale) erg traag. Het opstarten van een kolencentrale duurt zo´n 6-8 uur na een weekendstop. Zelfs het bijstellen van het vermogen is lastig kan verschillen van 30 minuten tot 2 uur. Kolencentrales zijn daarom lastig te combineren met sterk wisselende energiebronnen als windmolens en zonnecellen. Kolencentrales leveren dan ook vaak aan de zware industrie, die grote hoeveelheden constant vermogen nodig hebben.

Herkomst Steenkool in Nederland

Steenkool wordt in Nederland per bunkerschip aangevoerd via de zeehavens van Vlissingen, Rotterdam (EMO) en Amsterdam. Van daaruit wordt het via binnenvaartschepen, goederentreinen en transportbanden naar de kolencentrales gebracht.

Uit welke mijnen de steenkool precies vandaan komt is onbekend. In 2010 beloofde de energiebedrijven de herkomst van hun kolen bekend te maken onder het motto ‘Open kolendialoog’. De open kolendialoog moest er onder andere voor zorgen dat er gecontroleerd kan worden of de kolen uit mijnen/gebieden komen waar mensenrechten of milieuregels geschonden worden. Tot op heden heeft echter nog geen één van deze energiebedrijven bekend gemaakt waar haar steenkool vandaan komt.

De exportmarkt van kolen is voor 80% in handen van 6 landen.

Australië, Indonesië, die vooral leveren aan Azië. China dat netto steeds minder exporteren vanwege een groeiend eigen gebruik en stagnerende productie, Colombia en Zuid-Afrika en de VS die leveren aan Europa.

Zuid-Afrika levert een steeds groter deel van haar kolen aan India. In Zuid-Afrika en een aantal omliggende landen worden de exporthavens en de railverbindingen daarheen met o.a. Nederlandse subsidies uitgebreid om de export van nog meer steenkool mogelijk te maken. Net als overal ter wereld gaat de mijnbouw ten koste van de gezondheid van mijnwerkers en lokale bevolking. Ook het grondwater is sterk vervuild.