Kernboodschap

Urgentie:groenfront logo
Fossiele brandstoffen maken de wereld een tikkende tijdbom. Willen we voorkomen dat we over de 2 graden heen komen moet er voor 2020 radicaal actie ondernomen worden.

Uitfaseren kolen cruciaal:
Alle kolencentrales dicht, niet langer investeren in de kolenindustrie.

We moeten het zelf doen:
Grote bedrijven en intensieve lobby bepalen grotendeels het beleid. Overheid onderneemt geen stappen en bedrijven proberen vooral een omslag naar duurzame energievoorziening zo lang mogelijk te rekken. We moeten zelf de centrales overbodig maken en daarmee eigenhandig tot sluiting dwingen.

Energie in eigen hand:
Ons alternatief is decentrale energieopwekking in eigen beheer. Elk huis of elke wijk zijn eigen energieproducent. Power to the people. Energievoorziening mag niet langer een handelsproduct zijn, en dient gezien te worden als een cruciale levensbehoefte.

Manifest

Urgentie
Het klimaat is één van de meest besproken onderwerpen op dit moment, en niet zonder reden. Als we onze energievoorziening niet verduurzamen zal de aarde op korte termijn drastisch veranderen met alle gevolgen van dien. Deze verandering kenmerkt zich door lange termijn gevolgen die gedurende een lange periode merkbaar worden, en radicale veranderingen, ook wel kantelpunten genoemd. Deze kantelpunten moeten we zien als een keiharde deadline, gaan we deze over, dan ontstaat een sneeuwbaleffect met als gevolg een complete verschuiving in het evenwicht van de aarde.

Een temperatuurstijging van meer dan 2 °C is zo’n kantelpunt en brengt grote veranderingen met zich mee voor mens en milieu. Onder andere door zeespiegelstijging, toename van droogte- en hitteperioden, extreme neerslag en stormen. Daarnaast betekent voorbij de 2 °C ook onvermijdelijk 3, 4 en 5 °C opwarming, met als gevolg een planeet die tegen het jaar 2100 voor velen van ons onleefbaar geworden is.

Die 2 °C opwarming kan alleen gestopt worden als we rond 2020 een drastische koerswijziging hebben gemaakt binnen onze energieproductie- en voorziening. Een extreem korte tijd voor een gigantische uitdaging, maar niet onmogelijk. Deze urgentie betekend ook dat goede bedoelingen achter beloftes van politici of maatschappijen van weinig tot geen waarde zijn. Om een dergelijke drastische transitie te kunnen volbrengen zijn grote stappen nodig en een duidelijke verandering van beleid en toekomstvisie op regionaal, nationaal en mondiaal niveau. Technologie die pas in de verre toekomst werkt, klimaatcompensatie of kleine stapjes zijn bij lange na niet voldoende.

De korte termijn die we hebben betekent ook een uitdaging voor sociale bewegingen om zich duidelijker te mengen in de strijd tegen de klimaatcrisis. Een debat organiseren of een infoavond is leuk, maar niet toereikend. Onze acties zullen de wereld daadwerkelijk moeten wakker schudden en veranderen. In tegenstelling tot sociale bewegingen uit het verleden die zich keerden tegen slavenhandel, racisme of voor vrouwenrechten en betere arbeidsvoorwaarden streden, zitten we met een enorme tijdsdruk. Dat betekent dat veel traditionele methodes van sociale bewegingen opnieuw bekeken moeten worden. Werken ze of is het dweilen met de kraan open? Toekomstige acties moeten pertinent gericht worden op het kantelen van het huidige energiebeleid, het verminderen van de CO2 uitstoot en het doorbreken van de monopolie op energieproductie door grote maatschappijen.

Uitfaseren steenkool cruciaal
Steenkool is veruit de smerigste bron van energie. Naast dat het de meeste CO2 uitstoot geeft binnen de energiesector, zijn kolencentrales de grootste bron van vervuiling door de zware metalen, het methaan, uranium en zwavel, welke vrijkomen tijdens het productie- en transportproces. De mijnbouw die hiervoor nodig is staat bekend om grootschalige vernietiging van natuurgebieden, grondwatervervuiling, slechte arbeidsverhoudingen en ongelukken met desastreuze gevolgen voor mens en natuur.

In Europa is de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in de kolenindustrie, maar de snel-groeiende druk uit de klimaatbeweging lijkt de eerste vruchten af te werpen, ook in Nederland. Na jaren stilstand zit er eindelijk beweging in het gevecht tegen steenkool. Vijf Nederlandse kolencentrales worden de komende jaren gesloten als gevolg van het energieakkoord, drie nieuwe kolencentrales hebben nog geen vergunning en worden onder andere door Greenpeace aangevallen via verschillende rechtzaken. De enige twee kolencentrales die momenteel ongehinderd door kunnen draaien zijn die van NUON aan de Hemweg in Amsterdam en die van Essent naast Nationaal Park de Biesbosch in Geertruideberg.

Op het eerste gezicht zou je denken dat we dan in 2020 nog twee kolencentrales over hebben. Maar er kan nog van alles veranderen. Zo wordt er aan alle kanten aan het energieakkoord geknaagd. De energiebedrijven, en hun grote klanten, zoals de Hoogovens en DSM, hebben wel getekend, maar zouden hier graag op terugkomen. Er is extra druk op de ketel nodig om de ondertekenaars zich aan hun huidige afspraken te laten houden, en in de toekomst nog meer aan banden te leggen. Daarnaast zijn 2 kolencentrales nog steeds 2 teveel en kunnen we het ons niet permiteren om de afhankelijkheid van kolen in stand te houden.

We moeten het zelf doen
De klimaattop in Kopenhagen (2009) heeft vooral aangetoond dat we het niet moeten en kunnen overlaten aan overheden. Het circus van politici en lobbyisten van zowel bedrijven als milieuorganisaties heeft duidelijk gefaald. Politici en de grote NGO’s schepten het beeld dat er een grote bindende klimaatdeal gesloten zou worden. Maar na het Kopenhagen debacle zaten vooral de grote NGO’s met een probleem: ze hadden iedereen verteld dat het nu of nooit was, maar blijkbaar werkten hun smeekbedes aan de machthebbers – in de vorm van massademonstraties, petities en lobbyen – niet meer.

Bij de pakken neerzitten is echter geen optie. De strategische fout die gemaakt is in Kopenhagen, is het alleen bij een verzoek te laten. Er was geen drukmiddel. De acties van de milieubeweging waren te vergelijken met vakbonden die vooraf zeggen nooit te gaan staken. Waarom zouden de bazen hen dan een loonsverhoging geven?

Ook hier in Nederland is de politiek blijkbaar niet zelf in staat om de energierevolutie in gang te zetten. De verandering is te snel en te drastisch voor het bestaande politieke bestel. Zeker in Nederland zijn politici en bedrijfsleven een groot obstakel. Er kan in technologische zin veel meer dan er nu gebeurt maar de politieke motivatie en visie ontbreekt.

Daarover kun je klagen, of je kunt besluiten zelf die verantwoordelijkheid te nemen. En dat gebeurt op heel veel plaatsen. Vaak door het letterlijk zelf te doen; zie het succes van Transition Towns en het toenemende aantal mensen die zelf energie opwekken. Of de grote hoeveelheid groene start-ups. Al 2 miljoen Nederlanders vinden dat ze een duurzame levenstijl hebben. Maar deze vormen van zelf het goede voorbeeld geven hebben een groot manco. Het ontbreekt ze aan een duidelijk politiek doel. Om de energierevolutie te laten slagen moeten er een aantal barrières geslecht worden in de vorm van machtige fossiele brandstofbedrijven, wetgeving, instituties en een economische orde die bepaald is door fossiele brandstof. Het is een ezel die je vooruit moet krijgen.

Bovenstaande voorbeelden zijn de wortel, maar we hebben ook een flinke stok nodig. Een beweging die vastbesloten is die barrières voor de energierevolutie aan te vallen. Kolencentrales en de aangesloten bedrijven zijn zowel politiek als technologisch een hindernis. Door op eigen kracht te proberen kolencentrales uit te zetten geven we een sterk niet te negeren politiek signaal af. ‘We wachten niet langer, we hebben geen geduld meer. Als de overheid niet handelt doen wij het wel.’ Dit dwingt diezelfde overheid veel meer tot actie dan duizend petities of demonstraties met het vriendelijk verzoek ‘iets’ aan ons probleem te doen.

Deze strategie van directe actie op steenkolencentrales laat nu al in Groot-Brittanië resultaten zien. De klimaatkampen en aansluitende bestormingen hebben de plannen voor kolencentrales in onder andere Drax en Kingsnorth op losse schroeven gezet. Een dergelijk effect wordt niet bereikt door zo nu en dan een kolencentrale te bestormen, maar door te werken aan een brede, inclusieve beweging die in staat is dat te blijven doen. Een beweging die een diversiteit aan mensen en groepen verenigt, waarin mensen worden betrokken bij acties, en inhoudelijke en praktische vaardigheden gedeeld en ontwikkeld worden om structureel en duurzaam actie te blijven voeren. Kortom, een beweging die mensen in staat stelt het zelf te doen en welke een ongekende druk legt op de verantwoordelijke politieke en bedrijfs-structuren.

Energie in eigen handen
Op steeds meer plaatsen zie je ze opduiken: kleine energiebedrijfjes welke de energie produceren voor een wijk en opgezet zijn door- en in beheer van de buurtbewoners zelf. Of de energieneutrale gebouwen die hun eigen energie opwekken. De technologie om dat te doen wordt steeds beter, en zelf energie opwekken heeft als groot voordeel dat je de winsten voor aandeelhouders en de energiebelasting niet betaalt.

Decentrale energieopwekking is zeer snel in staat om de stroom die we nu uit kolencentrales halen te vervangen. Het zou de bestaande verhoudingen tussen grote energieproducenten enerzijds en machteloze consumenten anderzijds radicaal veranderen. Dat is natuurlijk de nachtmerrie van onder andere de kolenindustrie. En dus worden er op allerlei manieren drempels opgeworpen en een ontmoedigingsbeleid gevoerd. Decentrale energie zou ruim baan kunnen krijgen met een andere wetgeving en een feed-in tariff, minder macht van grote energiebedrijven binnen de politiek en de ministeries, en een vlottere afhandeling van het krijgen van toegang tot het stroomnet..

Wie zijn wij, wat willen wij?

Wij zijn mensen die zich net als jij zorgen maken over de klimaatcrisis. Een crisis die niet langer ergens in de toekomst ligt. Het is onze eigen toekomst die nu op het spel staat. We waren er bij en organiseerden mee aan de protesten in Kopenhagen, en thuisgekomen dachten we: er moet meer. We kunnen niet wachten op VN-toppen, politici zonder ruggengraat en bedrijven die tegenstribbelen. De klok tikt door. We zullen het zelf moeten doen.

De oorzaken van de klimaatcrisis zijn complex en veelzijdig, en de machten die verandering tegenhouden groot. Soms voelen we ons machteloos, en dat gevoel van machteloosheid weerhoudt veel mensen er van om in actie te komen. Wij willen die blokkade doorbreken met een campagne die een bijdrage levert en impact heeft, en acties die daadwerkelijk uitstoot van CO2 stoppen.

We zouden ons natuurlijk kunnen storten op het uitbouwen van (decentrale) duurzame energie opwekking. Op steeds meer plekken in Nederland werken mensen samen om buiten de grote bedrijven en de overheid de duurzame energie-revolutie uit te bouwen. Iets waar wij enthousiast over zijn, maar er moet meer gebeuren. Wie iets nieuws wilt uitbouwen zal ook het oude moeten slopen. Van alle factoren die bijdragen aan de groeiende CO2 uitstoot in Nederland zijn kolencentrales de meest bedreigende, zichtbare en kritische factor. Volgens veel vooraanstaande wetenschappers is het stilleggen van alle kolencentrales voor 2020 een cruciale eerste stap.
Windmolens bouwen is niet genoeg, de schoorstenen moeten stoppen met roken.

Kan een handjevol activisten een kolencentrale stilleggen? Ja, dat kan, maar daar hebben we jouw hulp bij nodig. Net als jij moeten we ons activisme zien te combineren met werk, studie en/of een gezin, maar zetten we ons graag in om dit stapje voor stapje dichterbij te brengen.
We komen uit alle hoeken en gaten van dit land, sommigen van ons zijn door de wol geverfde milieuactivisten, sommigen van ons zijn nog onervaren. We baseren onze acties op de wetenschappelijke consensus rond klimaatverandering en gaan uit van onze eigen kracht.

Spreekt je dit aan? Neem contact op en doe mee of schrijf je hiernaast in op de maillijst.

Voorbeelden uit het buitenland

Anti Kolenacties in het buitenland.

In de VS, Australie en Groot Brittanie is de kolenindustrie een van de voornaamste doelwitten van de milieubeweging. Met inspirerende en vernieuwende actiemethodes wordt de kolenindustrie daar het vuur aan de schenen gelegd.

In Groot Brittannië worden sinds een kleine tien jaar Climate Camps georganiseerd. Deze zomer actiekampen zijn uitgegroeid tot evenementen die duizenden mensen trekken en de voorpagina’s dagenlang halen. Kolencentrales zijn de voornaamste doelwitten. Al verschillende keren zijn vanuit de actiekampen grootschalige en publiekelijk aangekondigde acties georganiseerd met het expliciete doel centrales uit te zetten. Vanuit de Climate Camp beweging werden ook acties georganiseerd om kolentreinen te stoppen en de financiers van de kolenindustrie aan te pakken. Mede als gevolg hiervan zijn veel nieuwbouwplannen voor kolencentrales geschrapt.

In de VS is het voornaamste doelwit ‘mountain top removal’, het vrij letterlijk onthoofden van een berg om de kolen eruit te halen en vervolgens het puin de dalen in te schuiven. Maar ook hier is veel verzet tegen nieuwe kolencentrales en de zwaar vervuilende praktijken van bestaande mijnen.

James Hansen, een van de voornaamste klimaatwetenschappers uit de VS doet mee aan acties tegen steenkool.

In Australie, de grootste exporteur van steenkool ter wereld, is er met regelmaat verzet tegen zowel kolencentrales als de export van steenkool.

 

Actiegroepen uit het buitenland

ausgeco2hlt Duitse site van activisten tegen klimaatverandering, organiseren o.a. klimaatactiekampen.

RWE Unplugged Duitse actiesite, als actiegroep onderdeel van ausgeco2hlt, voornamelijk activisme tgen bruinkool en kolencentrales van RWE.

Earthfirst! (UK)

Climate Justice Action

Climate Justice Action (BE)

Climate Camp (UK)

Rising Tide (UK)

Rising Tide (AU)

Rising Tide (VS)

Coal Action Scotland