Onderstaande tekst is een vertaling van het originele script dat gebruikt wordt in het filmpje Wake Up, Freak Out – then Get a Grip. Onder de tekst staan de originele bronnen vermeld.

Word wakker – en kom in actie!

Het is al veel, veel later dan je denkt.

Dit gaat echt niet meer over ijsberen. Op dit moment staat de toekomst van de beschaving op het spel.

In onze berekeningen van de gevolgen van de klimaatverandering hebben we iets heel belangrijks over het hoofd gezien1, 2, 3. We zijn nu gevaarlijk dicht bij een ‘tipping point’,

een omslagpunt4. Dit is ‘the point of no return’ waarna rampzalige gevolgen onvermijdelijk worden5.

Bekijk het eens zo: de afgelopen drie miljoen jaar verkeerde onze planeet steeds in één van twee stabiele toestanden. Kleine veranderingen in zonnestraling duwden ons van de ene toestand in de andere. Als we in zo’n koeler dal zitten, hebben we een ijstijd. In een warmere periode is het klimaat ongeveer zoals het nu is en zoals het gedurende de hele menselijke geschiedenis was6 .

Het probleem is dat ons gebruik van fossiele brandstoffen ons steeds verder uit onze stabiele toestand duwt, de heuvel op. Het omslagpunt is het punt waarop we de top van de heuvel passeren en we niet langer hoeven te duwen om onze planeet naar een veel hetere plaats te laten rollen. Ze zal gewoon blijven rollen, uit zichzelf. Dit omslagpunt wordt veroorzaakt door positieve terugkoppelingen in het klimaat waardoor de effecten van de opwarming oncontroleerbaar versterkt kunnen worden.

Eén daarvan is het Albedo Effect. Witte oppervlakten weerkaatsen meer zonnestraling dan donkere. Dus als door de temperatuurstijging sneeuw en ijs smelten7, blijft er donkere oceaan of land over. Deze oppervlakten absorberen meer zonnestraling – dus wordt het warmer, waardoor er meer sneeuw en ijs smelt, enzovoort8.

En nog iets: Waterdamp is feitelijk een belangrijker broeikasgas dan kooldioxide. We stoten niet veel waterdamp rechtstreeks uit, maar naarmate de aarde warmer wordt, neemt de verdamping toe. Zo stijgt de vochtigheidsgraad en wordt de warme deken9 die de aarde omhult dikker, waardoor de temperatuur nog verder stijgt10, de verdamping toeneemt, enzovoort11.

Ongeveer de helft van de hoeveelheid CO2 die we jaarlijks uitstoten, wordt gewoonlijk opgenomen door bossen, oceanen en plankton12. Maar het zeeoppervlak wordt steeds zuurder doordat de concentratie CO2 in het water stijgt. Tegelijkertijd wordt het oppervlaktewater warmer. Hierdoor ontstaat een warme, zure laag water die zich over het oceaanoppervlak uitspreidt en alle plankton doodt die CO2 opneemt uit de atmosfeer13. Erger nog, warm water kan minder CO2 vasthouden dan koud water14, dus als het water warmer wordt, laat het CO2 vrij15 dat het eerder had opgeslagen16.

Net als mariene ecosystemen nemen ecosystemen op het land koolstof op. Planten halen koolstof uit de atmosfeer en gebruiken die voor groei. Maar als deze ecosystemen warmer worden raken ze uit balans: planten kunnen steeds slechter CO2 opnemen17 terwijl micro-organismen in de aarde juist steeds makkelijker CO2 uitstoten18. Zo verandert het ecosysteem van koolstofopslag19 in koolstofbron20. Als de temperatuur stijgt en regen uitblijft, drogen bossen op. Bosbranden doven niet uit21. Al de in het bos opgeslagen koolstof gaat in rook op. Hierdoor stijgt het aantal broeikasgassen in de dampkring22 en daarmee de temperatuur23. En de koolstofopname vermindert nog sterker24.

Een bevroren veengebied in Siberië, ter grootte van Duitsland en Frankrijk samen, is aan het smelten. Dit is de permafrost. Bij het smelten komen enorme hoeveelheden methaan vrij. Methaan is een broeikasgas dat snel afgebroken wordt maar ruim twintig keer meer warmte vasthoudt dan kooldioxide. Dus hoe meer methaan vrijkomt, hoe meer het bijdraagt aan de opwarming25, waardoor meer permafrost smelt26, en er nog meer methaan vrijkomt27

De Arctische toendra is helaas niet de enige plek waar een grote opslag is van methaan. Verscholen onder de zeebodem ligt misschien wel tien biljoen ton methaan opgeslagen als bevroren kristallen, verspreid over de wereld. Als we de oceaan maar genoeg verwarmen – en niemand weet wat ‘genoeg’ is –  zou deze methaan in één klap in de atmosfeer terecht kunnen komen28. De laatste keer dat dit gebeurde29 steeg de temperatuur plotseling 10 graden30.

Dit zijn een paar van de terugkoppelmechanismes31 die verklaren waarom ons klimaat een omslagpunt heeft32. Elke terugkoppeling heeft zijn eigen interne omslagpunt, en het zijn de relaties binnen deze samenhang die wederzijds het systeem versterken, die tot nu toe ontbraken in onze klimaatvoorspellingen33.

Tot nu toe hebben we de temperatuur ongeveer 0,8 graden opgedreven. Maar omdat er zo’n 40 tot 50 jaar zit tussen uitstoot en temperatuurstijging zullen de broeikasgassen die zich nu al in de atmosfeer bevinden de temperuur de komende decennia sowieso nog zo’n 0,6 graden doen stijgen34. Dat zou genoeg kunnen zijn om ons op de top van de heuvel te plaatsen of zelfs daar over heen.

Als we dit punt passeren, zou de temperatuur zes graden of meer kunnen stijgen.

Als dat gebeurt zal een massaal uitsterven de meeste planten en dieren waarmee we de planeet nu delen, wegvagen35. Daarentegen komen er wel veel meer ratten, vliegen, kakkerlakken en muggen als het ecosysteem van de wereld afbrokkelt.

Sterk verminderde beschikbaarheid van drinkwater zal voor de mens het gevolg zijn, omdat de regenval verandert, door gletsjers gevoede rivieren opdrogen36 en de gestegen zeespiegel waterreservoirs vervuilt. Als oogsten mislukken37, bossen verbranden38, kustgebieden permanent overstromen en woestijnen zich uitbreiden39, zullen miljarden mensen hun boeltje pakken en op zoek gaan naar een betere plek om te leven40.

Maar waar?

De mensheid’ overleeft het misschien wel. Maar de menselijkheid? Overleeft de menselijkheid in de landen die wel bewoonbaar blijven, en het grootste deel van hun grondstoffen zullen gebruiken om verhongerende mensen buiten te houden, miljoenen die niet meer in hun eigen landen kunnen leven door de klimaatveranderingen? De wereld komt om in de wapens. Er is één vuurwapen op elke zeven mensen op de wereld41. Als het vermogen van de aarde om de enorme bevolking te verdragen sterk afneemt, sterven we niet rustig in onze slaap.42, 43

Ok, hier is het goede nieuws: Niets hiervan is onvermijdelijk – nog niet.

Het is nu niet de tijd voor wanhoop of paniek. Het is tijd voor actie, nu het nog kan. We moeten beseffen dat het verre van zeker is of regeringen en bedrijven in staat44 zijn deze dreiging het hoofd te bieden in de tijd die ons nog rest. Ze hebben al 20 jaar de tijd gehad – en ze hebben zo goed als niks bereikt. Dit komt doordat ze halsstarrig blijven vasthouden aan kortetermijnwinst en oneindige economische groei45 boven het voortbestaan van de menselijke soort. Het is geen groot geheim wat wij moeten doen om onze uitstoot te verminderen. We moeten gewoon minder consumeren.

Maar dat is onmogelijk in een maatschappij die gebaseerd is op een almaar stijgend verbruik van grondstoffen en energie.

Niemand kent alle antwoorden. Wat we wel weten is dat dit niet de enige manier van leven is. En omdat deze levensstijl vrijwel zeker onze dood wordt46, kunnen we beter snel op zoek gaan naar alternatieven. Dit staat wel vast: om het gevecht tegen de klimaatverandering te winnen, zijn grote veranderingen in hoe we leven niet genoeg. We moeten ook de overheid en het bedrijfsleven overtuigen van de noodzaak tot verandering. En wij moeten meer worden dan alleen consumenten.

Het zijn uitzonderlijke tijden. Het voorkomen van oncontroleerbare opwarming van de aarde is verreweg de belangrijkste taak in de menselijke geschiedenis, en het is aan ons dit te doen. Zo niet, dan zal alles wat we opgebouwd hebben en wat ons lief is vernietigd worden, of alle betekenis verliezen. Degenen die er voor ons waren kenden het probleem niet, degenen die na ons komen zullen niet bij machte zijn er nog iets aan te doen. Maar voor ons geldt: we hebben nog tijd! Laten we snel in actie komen.

www.wakeupfreakout.org
1) Backman, J. et al. (2006) ‘Subtropical Arctic Ocean temperatures during the Palaeocene/Eocene thermal maximum’, Nature 441, 610-613 DOI:10.1038/nature04668

2) Brovkin, V., Cox, P. & Sheffer, M. (2006) ‘Positive feedback between global warming and atmospheric CO2 concentration inferred from past climate change’, Geophysical Research Letters, vol 33, p L10702

3) Hart, J. and Torn, M. S, (2006) ‘Missing feedbacks, asymmetric uncertainties, and the underestimation of future warming’, Proceedings of the National Academy of Sciences, DOI: 10.1073/pnas.0702737104

4) Lenton, T. M., Held., H. et al. (2008) ‘Tipping elements in the Earth’s climate system’, Proceedings of the National Academy of Sciences, DOI:10.1073/pnas.0705414105

5) Hansen et al. (2006) ‘Global temperature change’, Proceedings of the National Academy of Sciences, vol 103, p14288

6) Pearce, F. (2007) The Last Generation: How Nature Will Take her Revenge for Climate Change, Eden Project Books, London

7) Stroeve, J. (2007) ‘Arctic Sea Ice Decline: Faster than Forecast?’, Geophysical Research Abstracts, Vol. 9, 01362, 2007, European Geosciences Union 2007 Ref-ID: 1607-7962/gra/EGU2007-A-01362

8 ) Déry, S. J., and Brown,R. D. (2007), ‘Recent Northern Hemisphere snow cover extent trends and implications for the snow-albedo feedback’, Geophysical Research Letters, vol.34, L22504, doi:10.1029/2007GL031474

9 )Santer et al. (2007) ‘Identification of human-induced changes in atmospheric moisture content’, Proceedings of the National Academy of Sciences, vol.104, no.39 15248–15253, doi:10.1073:pnas.0702872104

10) Philopona, R. et al. (2005) ‘Anthropogenic greenhouse forcing and strong water vapor feedback increase temperature in Europe’, GEOPHYSICAL RESEARCH LETTERS, VOL. 32, L19809, doi:10.1029/2005GL023624

11)Soden, Brian J. (2005) ‘An Assessment of Climate Feedbacks in Coupled Ocean–Atmosphere Models’, JOURNAL OF CLIMATE, VOLUME 19, 3354, American Meterological Society

12) Friedlingstein, P. (2008) ‘A steep road to climate stabilization’, Nature 451, 297-298 (17 January 2008) | doi:10.1038/nature06593

13) Gregg, W. W. et al. (2003), ‘Ocean primary production and climate: Global decadal changes’, GEOPHYSICAL RESEARCH LETTERS, VOL. 30, NO. 15, 1809, doi:10.1029/2003GL016889, 2003

14) Le Quere, C., et al. (2007) ‘Saturation of the Southern Ocean CO2 sink due to recent climate change’, Science, 316 (5832), 1735-1738

15) Pearce, F. (2007) The Last Generation: How Nature Will Take her Revenge for Climate Change, pp.145-149, Eden Project Books, London

16) Schuster, U., and A. J. Watson (2007), ‘A variable and decreasing sink for atmospheric CO2 in the North Atlantic’, Journal of Geophysical Research, 112, C11006, doi:10.1029/2006JC003941

17) Knorr, W. Et al. (2007) ‘Impact of terrestrial biosphere carbon exchanges on the anomalous CO2 increase in 2002-2003’, Geophysical Research letters, Vol.34, L09703, DOI:10.1029/2006GL029019

18) Lenton, T. M. (2000). “Land and ocean carbon cycle feedback effects on global warming in a simple Earth system model.”, Tellus 52B, 1159-1188, doi:10.1034/j.1600-0889.2000.01104.x.

19) Cox, P. M. et al. (2003) ‘Strong carbon cycle feedbacks in a climate model with interactive CO2 and sulphate aerosols’, Geophysical Research letters, Vol.30, no.9, 1479, DOI:10.1029/2003GL016867

20) Pearce, F. (2007) The Last Generation: How Nature Will Take her Revenge for Climate Change, pp.124-132, Eden Project Books, London

21) Pearce, F. (2007) The Last Generation: How Nature Will Take her Revenge for Climate Change, pp.120-123, Eden Project Books, London

22) Susan E. Page, Florian Siegert (2002) ‘The amount of carbon released from peat and forest fires in Indonesia during 1997’, Nature, vol 420, p 61, doi:10.1038/nature01131

23) Canadel, J. G. et al. (2007) ‘Contributions to accelerating atmospheric CO2 growth from economic activity, carbon intensity, and efficiency of natural sinks’, Proceedings of the National Academy of Sciences, DOI: 10.1073/pnas.0702737104

24) Friedlingstein, P. (2008) ‘A steep road to climate stabilization’, Nature 451, 297-298 (17 January 2008) | doi:10.1038/nature06593

25) Zimov, S. et al. (2006) ‘Permafrost and the Global Carbon Budget‘, Science, Vol.312. no.5780, pp. 1612 – 1613, DOI: 10.1126/science.1128908

26) Walter, K. et al. (2006) ‘Methane bubbling from Siberian thaw lakes as a positive feedback to climate warming’, Nature, vol 443, p71

27) Pearce, F. (2007) The Last Generation: How Nature Will Take her Revenge for Climate Change, pp.133-143, Eden Project Books, London

28) Leifer, I. et al. (2006) ‘Natural marine seepage blowout: Contribution to atmospheric methane’, Global Biogeochemical Cycles, vol.20 doi:10.1029/2005GB002668

29) Hansen, J. et al. (2007) ‘Dangerous human-made interference with climate: a GISS modelE study’, Atmos. Chem. Phys., 7, 2287–2312, 2007

30) Pearce, F. (2007) The Last Generation: How Nature Will Take her Revenge for Climate Change, pp.150-161, Eden Project Books, London

31) Knorr, W. et al. (2007) ‘Impact of terrestrial biosphere carbon exchanges on the anomalous CO2 increase in 2002-2003’, Geophysical Research letters, Vol.34, L09703, DOI:10.1029/2006GL029019

32) Hansen, J. (2008) “Tipping point: Perspective of a climatologist” in E. Fearn and K.H. Redford (eds) The state of the wild 2008 – A global portrait of wildlife, wildlands and oceans, Wildlife Conservation Society/Island Press

33) Lenton, T. M., Held., H. et al. (2008) ‘Tipping elements in the Earth’s climate system’, Proceedings of the National Academy of Sciences, DOI:10.1073/pnas.0705414105

34) Hansen, J. et al. (2005) ‘Earth’s energy imbalance: Confirmation and Implications’, Science, June 2005, Vol. 308. no.5727, pp.1431-1435

35) Mayhew, P. J. et al. (2008) ‘A long term association between global temperature and biodiversity, origination and extinction in the fossil record’, Proceedings of the Royal Society B, vol.275 no.1630: pp. 47-53. London: Royal Society

36) Barnett, T. P. et al. (2005) ‘Potential impacts of a warming climate on water availability in snow-dominated regions’, Nature, Vol.438, 17, DOI:10.1038/nature04141

37) Ainsworth, E. (2007) ‘Rice Production in a Changing Climate: A Meta-analysis of Responses to Elevated Carbon Dioxide and Elevated Ozone Concentration’, Global Change Biology, DOI: 10.1111/j.1365-2486.2008.01594.x

38) Running, Steven W. (2006) ‘Is Global Warming Causing More, Larger Wildfires?’, Science, Vol.313. no.5789, pp. 927 – 928, DOI: 10.1126/science.1130370

39) Scholze, M. et al. (2006) ‘A climate-change risk analysis for world ecosystems’, Proceedings of the National Academy of Sciences, DOI/10.1073/pnas.0601816103

40) Christian Aid (2007) Human Tide: The Real Migration Crisis, Christian Aid, London

41) Small Arms Survey, Geneva (2007) Small Arms Survey 2007, Cambridge University Press

42) Mabey, N. (2008) Whitehall Papers no. 69:Delivering Climate Security: International Security Responses to a Climate Changed World, Royal United Services Institute for Defence and Security Studies, Routledge

43) Smith, D. & Vivekananda, J. (2007) A Climate of Conflict: The Links Between Climate Change, Peace and War, International Alert, London

44) Dunlop, I. (2007) ‘Corporate governance and responsibility’, comments at University of Technology Sydney book launch, 5 Dec 2007

45) David Woodward and Andrew Simms (2006) Growth isn’t working, New Economics Foundation, London

46) Lynas, M. (2007) Six Degrees: Our Future on a Hotter Planet, National Geographic Society London