ACM: Portemonnee belangrijker dan milieu

De in het energieakkoord (2013) afgesproken sluiting van vijf oude steenkoolcentrales is volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) in strijd met de mededingingswet. Deze wet moet er voor zorgen dat kartelvorming van economische machtposisties niet mag voorkomen. En volgens het ACM is het energieakkoord een afspraak tussen bedrijven en dus een kartelafspraak. Maar was het energieakkoord niet een akkoord waarbij juist veel verschillende partijen betrokken waren en dus ook de consument ruimschoots vertegenwoordigd werd? Alle partijen zijn tot deze afspraak gekomen en hebben deze goedgekeurd, dus ook de vertegenwoordigers van consumenten. Dus waar wilt de ACM ‘ons’ voor beschermen? ‘Wij’ hebben er zelf voor gekozen de gevolgen van eventuele prijsstijgingen te accepteren door het energieakkoord te ondertekenen.

Hoe zat het ook alweer?

(Pagina 21, Energieakkoord 2013)

Fossiele opwekking en kolencentrales.

Fossiele brandstoffen zullen in de periode tot 2050 nog een belangrijk onderdeel vormen van het energiegebruik, ook al richt het akkoord zich op een reductie van 80 tot 95% van de CO2-uitstoot in 2050, en een aandeel van 16 procent in hernieuwbare opwekking in 2023. De inzet van gascentrales op de Noordwest-Europese elektriciteitsmarkt blijft belangrijk. Als onderdeel van de transitie naar een duurzame energievoorziening komen partijen in deze zesde pijler, in samenhang met de afspraken over hernieuwbare energie in pijler 2 en 3, overeen dat de capaciteit van de jaren tachtig kolencentrales in Nederland wordt afgebouwd. Dit betekent concreet dat drie kolencentrales per 1 januari 2016 zijn gesloten. De sluiting van de twee resterende centrales (Maasvlakte I en II) volgt per 1 juli 2017. Sociale partners op decentraal niveau zorgen dat er passende maatregelen (werk-naar-werk-trajecten, sociale plannen en dergelijke) worden getroffen voor medewerkers die als gevolg van de sluiting van kolencentrales hun baan verliezen. De sluiting van oude kolencentrales is een belangrijke bouwsteen in het samenstel van onderling afhankelijke afspraken in dit akkoord.Eventuele – overigens zeer beperkte prijseffecten – als gevolg van het sluiten van de oude kolencentrales zullen worden gemitigeerd door de aanzienlijk toename in hernieuwbare energie en gerechtvaardigd door de voorziene milieu-effecten. Dit onderdeel van het akkoord is onder voorwaarde van ‘toetsing’ door ACM.

Indien de jaren tachtig kolencentrales gesloten worden op de genoemde tijdstippen, dan wordt vanaf 1 januari 2016 de vrijstelling voor elektriciteitsproductie in de kolenbelasting weer ingevoerd. De samenhang van deze afspraken zal als onderdeel van het akkoord worden geborgd door separate overeenkomsten tussen het Rijk, individuele bedrijven en de milieubeweging.

De met deze aanpak samenhangende derving van belastinginkomsten wordt gecompenseerd door een verhoging van de energiebelasting vanaf 2016, met als uitgangspunt dat deze belastingverhoging voor 50% bij burgers en voor 50% bij bedrijven neerslaat. Ook hiervoor geldt dat de verhoging van de energiebelasting voor energiegebruikers in alle schijven na 2016 per saldo lastenneutraal mogelijk wordt gemaakt door de voorziene lagere uitgaven van de SDE+-regeling, die een vergelijkbare verdeling tussen burgers en bedrijven kent.

 

Oftewel:

  1. De sluiting van de vijf kolencentrales is een belangrijke bouwsteen in het energieakkoord. Goed, daar zien we nu dus maar van af, want dat heeft de ACM graag.
  2. Eventuele – overigens zeer beperkte prijseffecten – als gevolg van het sluiten van de oude kolencentrales zullen worden gemitigeerd… Dus de prijseffecten waren al ‘zeer beperkt’ en zouden nog gemitigeerd (mooi woord voor ‘minder erg maken’) worden ook door toename van hernieuwbare energie. Daarnaast worden de prijseffecten gerechtvaardigd door voorziene milieu-effecten. Prima! Dat spreken we dan af.
  3. Maar: Dit onderdeel van het akkoord is onder voorwaarde van ‘toetsing’ door ACM. Dat was dus al in het energieakkoord opgenomen en de ACM heeft besloten dat die prijseffecten niet ‘zeer beperkt’ zijn en niet gerechtvaardigd worden door voorziene milieu-effecten. Energieakkoord naar de prullenbak. Kolencentrales blijven.

 

List van Kamp

Maar er is hoop. Kamp komt met een list: de minister achtte de sluiting van de kolencentrales van belang, omdat dit één van de bouwstenen is van het Energieakkoord. Als een deel van dat akkoord niet wordt uitgevoerd, zouden de andere afspraken ook zwaar onder druk komen te staan. Kamp hecht eraan het akkoord zo goed mogelijk uit te voeren.

Bovendien is er flinke milieuwinst te boeken, aldus de minister. De oudere kolencentrales zijn aan het einde van hun levensduur en presteren volgens Kamp niet volgens de nieuwste milieunormen. Strengere eisen moeten nu alsnog voor minder belasting op het milieu zorgen. Om aan de nieuwe, striktere eisen te kunnen voldoen, zijn forse investeringen nodig in de oude kolencentrales. Het is niet de verwachting dat die worden gedaan, aldus de minister.

De oudere centrales hoeven strikt genomen niet dicht, maar voor energiebedrijven is het waarschijnlijk niet rendabel om ze nog lang open te houden.

De partijen die het Energieakkoord sloten, onderschrijven dat hiermee een goed alternatief is gevonden voor de oorspronkelijke afspraken die zijn gemaakt. Ook Greenpeace gaat er vanuit dat de centrales op korte termijn dichtgaan. In een eerste reactie laat de milieuorganisatie weten dat dit de koninklijke weg is om ze te sluiten.

De nieuwe milieuregeling gaat in 2016 in.

 

Conclusie

De wondere wereld van politiek, bedrijfsvoering en akkoorden heeft zich weer van haar fraaien kanten laten zien. Het energieakkoord lijkt hiermee een stuk minder waard te zijn geworden. Of de List van Kamp echt gaat werken moeten we maar afwachten. Gaat Kamp zich actief inzetten om die kolencentrales te sluiten of blijft het bij mooie woordjes en zijn we anno 2016 deze paragraaf uit het energieakkoord vergeten? We kunnen het afwachten…

…maar we kunnen het ook zelf doen: Wij Stoppen Steenkool zet zich al enkele jaren om met behulp van directe actie de discussie rond kolencentrales levend te houden. Bijvoorbeeld met de Climate Games (compilatievideo) van afgelopen 14 juni. En door nu ook info-avonden te organiseren in Nederland om promotie te maken voor het jaarlijkse klimaatkamp bij Manheim in Duitsland, net over de grens bij Venlo. De anti-steenkoolbeweging in Duitsland is velen malen groter dan in Nederland en zo bezochten vorig jaar ruim 1.500 mensen het klimaatkamp! Op 6 juli in Amsterdam en 8 juli in Rotterdam worden organiseert Wij Stoppen Steenkool info-avonden met meer info over het klimaatkamp en vertoning van interessante documentaire van binnenuit de duitse anti-steenkoolbeweging.

Daarnaast zijn we nog steeds druk met het organiseren van de collegetour, waarbij we van vijf minuten collegetijd vragen van hoogleraren die in 2010 een open brief aan het kabinet schreven en daarin opriepen te stoppen met steenkool. Begin je na de zomer weer aan een nieuw studiejaar, vraag dan meteen aan één van je hoogleraren of wij bij jullie een vijfminutenpresentatie of een langere versie mogen houden en laat het ons weten!