Kolen wordt vaak gezien als goedkoopste vorm van electriciteitsopwekken en bijstook biomassa als goedkoopste vorm van duurzame energie. We willen in het onderstaande aan tonen dat dit een illusie is.

In maart 2013 publiceerde de Health and Environment Alliance (HEAL) het rapport ‘The unpaid health bill. How coal power plants make us sick’(1). In dit rapport worden de gevolgen beschreven van steenkoolcentrales op de gezondheidskosten per land in Europa per jaar. In tabel 3 op pagina 25 van het rapport worden de kosten per land beschreven. De gezondheidskosten zijn berekend voor een minimaal en maximaal bedrag. Uit deze tabel blijkt dat voor Nederland geldt:

  1. Minimaal: € 129 miljoen.

  2. Maximaal: € 386 miljoen.

We hebben de op steenkool gestookte elektriciteitscentrales van Nederland op een rijtje gezet om zo de gezondheidskosten per centrale te berekenen. Voor deze berekeningen zijn we uitgegaan van cijfers die openlijk te vinden zijn. We gaan niet in detail, omdat we denken dat slechts een indicatie van de gezondheidskosten al voldoende is.

Wel willen we opmerken dat de gezondheidskosten bij meestook biomassa hoger liggen dan bij kolen. Kolen heeft een twee keer hogere koolstofdichtheid dan biomassa. Bij verbranding heb je dan ook veel meer biomassa nodig om dezelfde hoeveelheid energie op te wekken. Dit resulteert in een fors hogere uitstoot van fijnstof. In de berekening nemen we dit niet mee, omdat hier eenvoudigweg geen onderzoeken over te vinden zijn.

De cijfers zijn uit 2010:

Gezondheidskosten

MW

PJ

%

€ min

€ max

Eon

Rotterdam

1.060

17,32

25,05

32.342.231

96.775.977

Essent/RWE

Geertruidenberg

1.285

21,00

30,37

38.275.739

114.530.505

Nuon

Amsterdam

630

10,3

14,89

19.368.446

57.955.195

Electrabel/GDF Suez

Nijmegen

585

9,56

13,83

18.138.704

54.275.500

EPZ

Borssele

418

6,83

9,88

13.096.759

39.188.751

Nuon/Vattenfall

Buggenum

253

4,13

5,98

7.778.122

23.274.071

4.196

70,78

100,00

129.000.000

386.000.000

Tabel : Gezondheidskosten steenkoolcentrales Nederland.

Uitleg bij de berekening:

1. Het vermogen van de kolencentrales wordt uitgedrukt in megawatt (MW) en is te vinden op de websites van de eigenaren van de elektricteitscentrales.

2. De geleverde energie wordt uitgedrukt in petajoule (PJ). Van de centrale in Geertruidenberg is bekend dat deze in 2010 21 PJ heeft geleverd. Van de andere centrales hebben we  niet kunnen vinden hoeveel energie zij opgewekt hebben, deze getallen zijn geëxtrapoleerd op basis van het vermogen. Het resultaat is een percentage waarmee de gezondheidskosten zijn gedeeld.

Zo zijn er ook rapporten die de kosten noemen als gevolg van klimaatveranderingen en deze kosten bijvoorbeeld omrekenen per ton uitgestoten CO2. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen preventiekosten € 19/t CO2 (met onder- en bovengrens van respectievelijk € 9/t CO2 en € 50/t CO2) en adaptatiekosten van ongeveer € 65/t CO2(2).

Uitstoot

Mton CO2(1)

Kosten klimaatverandering

Preventie

€ min

Preventie

€ max

Adaptie

Eon

Rotterdam

5,90

53.100.000

295.000.000

383.500.000

Essent/RWE

Geertruidenberg

5,80

52.200.000

290.000.000

377.000.000

Nuon

Amsterdam

3,70

33.300.000

185.000.000

240.500.000

Electrabel/GDF Suez

Nijmegen

2,90

26.100.000

145.000.000

188.500.000

EPZ

Borssele

1,80

16.200.000

90.000.000

117.000.000

Nuon/Vattenfall

Buggenum

1,20

10.800.000

60.000.000

78.000.000

21,30

191.700.000

1.065.000.000

1.384.500.000

Tabel : Klimaatkosten steenkoolcentrales Nederland.

Met bovenstaande berekeningen hebben we een indicatie willen geven van de kosten die de centrales met zich mee brengen. Dit zijn vooral kosten die niet als zodanig op begrotingen genoemd worden, maar waar we nu al mee te maken hebben, denk bijvoorbeeld aan dijkverzwaringen.

Kolen:

Als er een paar aardbevinkjes zijn in Groningen door gaswinning, staat Nederland op zijn kop. Dat er complete bergen een clear cut krijgen en opgeblazen worden om bij de steenkool te komen, waarbij gifstoffen die eeuwen lang door de kolenlagen zijn gefilterd in één keer vrij komen en de rivieren dusdanig vervuilen dat er geen leven meer mogelijk is, is ver van ons bed. De mensen daar kennen we toch niet, en overig leven? Bloedkolen, uitbuiting en gezondheidsproblemen daar door het smerige kolenstof heeft wel de media gehaald maar er gebeurt niets mee. Nu kolencentrales ineens langzame massavernietigingswapens blijken die ook ons allemaal gaan raken begint er weerstand te komen(4). Psychopaten, die dit weten maar willens en wetens doorzetten met hun gelobby om steenkolen goed te praten door bijvoorbeeld te wijzen op het niet halen van CO2-doelstellingen.Die doelstellingen zouden alleen nog gehaald kunnen worden met biomassa. Maar biomassa bijstoken betekent 70% steenkolen.We hebben het dus vooral over steenkool als we over biomassa praten.

Naar onze mening is niet het halen van de duurzame energie doelstellingen het doel. Het doel is CO2 vermindering. Dit bereiken we het effectiefst door kolencentrales per direct uit te zetten en over te gaan op gas. Dit zal een verhoging geven van het gasverbruik maar door zowel spaarzamer te zijn met stroom, het verduurzamen van de gebouwde omgeving en grootverbruikers kan het extra verbruik compenseren. In Nederland hebben we voldoende gascapaciteit (centrales en infrastructuur) om over te gaan op gas als transitiebrandstof. We eisen dan ook dat dat gebeurd. Voor 2020 geheel in de Westerse wereld, maar aangezien dit in Nederland nu kan as soon as possible!

Biomassa:

Dat er in een elektriciteitscentrale ook biomassa bijgestookt kan worden praat de uitstoot van vervuilende stoffen en CO2 dus niet goed. Ook voor biomassa zijn genoeg bronnen bekend die bevestigen dat het bijstoken van biomassa in een kolencentrale niet zorgt voor een reductie van CO2. Oerbossen in Canada en de Verenigde Staten worden gekapt en omgevormd tot productiebos om van het hout zogenaamde pellets te maken(5). De bossen worden in het gunstigste geval herplant, maar het nieuwe bos heeft tijd nodig om de CO2-uitstoot van het gekapte, verwerkte, vervoerde en verbrande bos te compenseren. Hiernaast komt de ondergronds opgeslagen CO2 uit het wortelstelsel van het oude bos vrij. Al met al levert dit, voor bijvoorbeeld de hier veel gebruikte Canadese bossen, een koolstofschuld op van 38 jaar(6).

RWE/Essent heeft ook onderzoek laten doen naar de inzet van biomassa en komt op 10 tot 20 jaar(7). Wij willen hierbij opmerken dat hier gebruik wordt gemaakt van kunstmest. In dat geval groeit het bos inderdaad sneller, maar het conflicteert met de voedselvoorziening in de toekomst: er is maar een beperkte voorraad fosfaten, nodig om kunstmest te maken. De verwachting is dat we tegen het einde van deze eeuw door de voorraad heen zijn. Het is dan onmogelijk om de wereldbevolking van voldoende voedsel te voorzien. Het gebruik van kunstmest voor energieproductie via biomassa steelt dus indirect toekomstig voedsel. Wordt er geen kunstmest gebruikt dan gaat de groei van productiebos automatisch stukken langzamer. We willen opmerken dat het onderzoek van RWE/Essent door hen betaald is, niet openbaar en in eigen belang. We nodigen ze graag uit bij deze discussie om hun onderzoek verder toe te lichten, maar zien openbaarheid als betere optie.

Uit bovenstaande twee alinea’s kunnen we concluderen dat ook biomassa bijdraagt aan CO2-uitstoot. Op het moment van verbranding zelfs meer dan kolen. Dit komt, met als belangrijkste redenen, doordat 15% van de biomassa gebruikt wordt voor het drogen van het resterende deel alvorens het hout tot pellet verwerkt kan worden, het dubbele aantal vaarbewegingen t.o.v. steenkool en de inzet van kunstmest.

Daar de levensduur van een kolencentrale zo’n 40 jaar is en de koolstofschuld 38 jaar tezamen met de eerder genoemde 15% is er gedurende de levensduur van de centrale geen sprake van CO2 neutraliteit bij meestook van biomassa.  80% CO2 reductie zoals RWE/Essent die noemt is dan ook te kort door de bocht. De vraag is wanneer? Over 80 jaar? Methaan heeft ook een beperkte levensduur in de atmosfeer maar wordt wel meegenomen als CO2 equivalent. Het is vreemd dat dit voor biomassa niet gebeurd, daar deze veel langer is (4 keer).

Evenals kolen wordt biomassa hoofdzakelijk geïmporteerd uit het buitenland. Het geld dat we er voor betalen verdwijnt dan ook die kant op. Een onderzoeksrapport van CE Delft(8) toont aan dat bijvoorbeeld windmolens op zee 3 keer zoveel banen opleveren als het bijstoken van biomassa. In hun vergelijking komt de gemiddelde prijs voor wind op zee op 13,5 €ct per kWh en biomassa op 11,- €ct. We willen hierbij opmerken dat zij de milieu effecten schatten op 300 miljoen per jaar. Dat bedrag is al veel minder dan de eerder genoemde kosten voor gezondheid en gevolgen van klimaatverandering en volgens ons dus aan de magere kant.

Vanuit Den Haag wil men biomassa zo hoogwaardig mogelijk inzetten (regeerprogramma). Ons inziens is de meest duurzame manier het gebruik als bouwmateriaal. Dit conserveert de opgeslagen CO2 voor lange tijd en bespaart op CO2 uit andere bronnen als bijvoorbeeld beton(9). De restproducten kan men het beste inzetten in pelletkachels en soortgelijk. Deze hebben het hoogste rendement(6).

Kolen en biomassa krijgen ook indirect subsidie. O.a. door de Afkoop emissierechten door de Nederlandse staat, subsidie voor CO2 afvang en opslag (CCS), brandstofaccijns- vrijstelling scheepvaart, het geschikt maken van de Eemshaven voor bulkcarriers en gratis aansluiting op het net die windmolens op zee bijvoorbeeld niet krijgen.

Dan de verwijderingskosten. Het CO2 gehalte heeft de 400ppm al gepasseerd. Nemen we de CO2 equivalenten mee dan zitten we binnen een decennia op 500ppm. Dit is nu al een onaanvaardbaar hoog getal. Enigszins veilig zou 350ppm zijn volgens klimaatwetenschappers en we moeten terug naar de 270ppm. Dit is gelijk aan het aantal CO2-deeltjes per miljoen deeltjes in de lucht voor de industriële revolutie begon. Alle uitstoot is teveel en wordt heel duur om ongedaan te maken. De goedkoopste vorm van carbon capture die wij gevonden hebben is die van Global Thermostat welke $10,- tot $25,- per ton CO2 kost maar hiervoor laagwaardige restwarmte nodig heeft. Op een Nederlandse uitstoot van  21,30 Mton CO2 per jaar zou dit omgerekend een bedrag betekenen van  € 164.000.000,- tot € 410.000.000,-. Dan hebben we enkel nog 98% pure CO2. De vraag is hoe we deze verder gaan verwerken of opslaan. Opslag is qua geschikte, stabiele velden zeer beperkt. Omzetten in brandstof is een mogelijkheid maar duur en energie-intensief. Voorlopig hebben we veel te weinig duurzaam opgewekte energie om daar aan te beginnen. Al met al een kostbaar verhaal.

Nemen we alle bovengenoemde kosten mee die kolencentrales veroorzaken dan is de conclusie(zie ook 10) dat niets zo duur is als de zogenaamd goedkope kolen en “goedkoopste” vorm van duurzame energie, biomassa. De enigen voor wie het goedkoop is, zijn de energiebedrijven. Zij hoeven alle externe kosten niet te betalen. De Nederlandse en wereldburger wel.

Onbetaalbaar is al het leven dat kolen en biomassa verwoest.

(1)http://www.env-health.org/IMG/pdf/heal_report_the_unpaid_health_bill_how_coal_power_plants_make_us_sick_final.pdf

(2)http://www.kennislink.nl/publicaties/het-stern-rapport-de-prijs-van-klimaatverandering/

(3) http://enipedia.tudelft.nl/wiki/Netherlands/Powerplants#List_of_Power_Plants_in_Netherlands_.28limited_to_200.29

(4)http://www.beehivecollective.org/english/coal.htm

(5)http://www.greenpeace.org/canada/en/campaigns/forests/boreal/Resources/Reports/Fuelling-a-Biomess/

(6) http://www.lowtechmagazine.be/2013/01/hoe-duurzaam-zijn-houtpellets.html

(7) http://2011.mvoverslagessent.nl/jaarverslag/aDU1004_Onderzoek-naar-invloed-van-biomassa-op-het-klimaat.aspx

(8) http://www.ce.nl/nieuws/282/Drie_keer_zoveel_banen_door_wind_op_zee/?PHPSESSID=ecc878b7d12c6112735a820e4a8dc422

(9) http://www.lowtechmagazine.be/2013/06/hoeveel-co2-kunnen-we-opslaan-in-hout.html

(10)http://greencheck.nl/index.php?/archives/1236-Waarom-Kolen-met-bijstook-van-Biomassa-een-Dure-optie-is.html